Miratul Avalim

Gelibolulu Mustafa Âlî tarafından Sultan III. Murad ve Muhammed Paşa’ya sunulmak üzere yazılan Mir’âtü’l-Avâlim, klasik tarih yazıcılığının ötesine geçerek yaratılışın metafizik kökenlerini ve insanlık öncesi yaratılış evrelerini konu edinen özgün bir eserdir. Kozmoloji, coğrafya, tarih ve astronominin bilimsel gerçeklerinden ziyade rivayetlere ve İsrailiyât niteliğindeki bilgilere dayandığı için dönemin âlimleri tarafından eleştirilmiştir. Ancak eserin içeriği, kültürel ve mitolojik açıdan oldukça zengindir ve kozmik evrenin metafizik yorumlarını da barındırır.