Hafızasını Kaybeden Adam Değil, Kendinden Kurtulan Adam

Burhan Sönmez’in Labirent romanı üzerine bir inceleme

Bir insan hafızasını kaybettiğinde ne olur? Çoğu anlatı bunun dramatik tarafıyla ilgilenir: geçmiş, acı ve hatırlama arzusu. Oysa bu romanda tuhaf bir durum var; hikâye hatırlamaya değil, hatırlamak zorunda kalmaya odaklanıyor.

Labirent romanı hafızayı yalnızca kaybedilen bir şey olarak değil, yeniden kurulması istenen bir kimlik olarak ele alır.

Boratin hafızasını yitirdiğinde yalnızca geçmişini kaybetmez, aynı zamanda ilk kez geçmişinin yükünden ayrılır. Sorun hafızasını kaybetmesi değildir; sorun insanların ona kim olduğunu sürekli hatırlatmasıdır. Çünkü kimlik çoğu zaman içimizde değil, başkalarının hafızasında yaşar.

Roman boyunca herkes Boratin’e kendisini anlatır. Arkadaşları, ilişkileri ve anılar onun yerine konuşur. Ama anlatılanların ortak bir özelliği vardır: hepsi onun kim olması gerektiğini söyler. Boratin’in çatışması geçmişini öğrenip kendine dönmek ile geçmişsiz kalmanın hafifliği arasında kalmak değildir; asıl mesele geçmişi öğrendikçe kendine yaklaşmaması, aksine kendinden uzaklaşmasıdır.

Alışık olduğumuz anlatılarda hafıza benliği kurar. Burada ise hafıza bir yük gibi durur. Geçmiş, yaşananların toplamı olmaktan çok başkalarının bizi tanımlama biçimine dönüşür. Bu yüzden romanın gizli sorusu kim olduğunu öğrenmek değil, kim olmak zorunda kaldığını fark etmektir.

Bu metin bir gizem çözme hikâyesi anlatmaz. Okur sürekli “gerçek kimliği ne?” sorusunu sormaya yönelse de roman bununla ilgilenmez. Çünkü mesele bir hakikati bulmak değil, dayatılan bir kimliği taşımayı reddedebilme ihtimalidir.

Belki de insanın kendine en yakın olduğu an, kendi hikâyesini hatırlamadığı andır.

Bu yüzden okunmalı.

Ve bakalım siz bu labirentten çıkabilecek misiniz?